नवी दिल्ली (pragatbharat.com) : भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील (Indian Freedom Struggle) क्रांतीचा सुवर्ण इतिहास आठवला की, सरदार उधम सिंग यांचे नाव अभिमानाने घेतले जाते. आजचा म्हणजेच १३ जून हा दिवस भारताच्या या महान सुपुत्राच्या बलिदानाच्या प्रक्रियेशी जोडलेला अत्यंत महत्त्वाचा दिवस आहे. १३ जून १९४० रोजी लंडनच्या ऐतिहासिक ‘ओल्ड बेली कोर्टात’ (Old Bailey Court, London) शहीद उधम सिंग (Shaheed Udham Singh) यांच्यावर जालीयनवाला बाग हत्याकांडाचा मुख्य सूत्रधार मायकेल ओडवायर याच्या हत्येप्रकरणी अंतिम खटला चालवण्यात आला होता. आपल्या देशातील निष्पाप नागरिकांच्या रक्ताचा बदला घेणाऱ्या या महान क्रांतिकारकाने आजच्याच दिवशी हसत-हसत फाशीची शिक्षा स्वीकारली होती.
२१ वर्षांचा प्रदीर्घ संघर्ष आणि सूड: १३ एप्रिल १९१९ रोजी पंजाबमधील अमृतसर येथील जालीयनवाला बागेत जनरल डायरने हजारो निष्पाप भारतीयांवर अमानुष गोळीबार केला होता. या अंगावर काटा आणणाऱ्या हत्याकांडाचे मुख्य सूत्रधार पंजाबचे तत्कालीन लेफ्टनंट गव्हर्नर मायकेल ओडवायर (Michael O’Dwyer) हे होते. या क्रूर हत्येचा प्रत्यक्षदर्शी असलेल्या तरुण उधम सिंग यांनी त्याच दिवशी ओडवायरचा वध करण्याची शपथ घेतली होती. या शपथेची पूर्ती करण्यासाठी त्यांनी तब्बल २१ वर्षे देशाबाहेर राहून संघर्ष केला. अखेर १३ मार्च १९४० रोजी लंडनच्या ‘कॅक्सटन हॉल’मध्ये (Caxton Hall) भरसभेत उधम सिंग यांनी मायकेल ओडवायरवर गोळ्या झाडून त्याचा वध केला आणि जालीयनवाला बागेचा बदला घेतला.
“मला मृत्यूची भीती नाही” – लंडनच्या कोर्टात कडाडले उधम सिंग: ओडवायरच्या वधानंतर उधम सिंग यांनी तिथून पळून जाण्याचा प्रयत्न न करता स्वतःला पोलिसांच्या स्वाधीन केले. त्यानंतर लंडनच्या ओल्ड बेली कोर्टात त्यांच्यावर खटला चालवण्यात आला. १३ जून १९४० रोजी झालेल्या अंतिम सुनावणीदरम्यान ब्रिटिश न्यायाधीशांसमोर उभे असताना उधम सिंग यांच्या चेहऱ्यावर भीतीचा लवलेशही नव्हता. त्यांनी न्यायालयात कडाडून सांगितले, “मला मृत्यूची अजिबात भीती नाही. मी माझ्या देशासाठी हे केले आहे. ब्रिटिश राजवटीत माझे देशबांधव ज्या यातना सहन करत आहेत, त्यापेक्षा मोठा कोणताही गुन्हा असू शकत नाही.” न्यायालयाने त्यांना फाशीची शिक्षा सुनावली आणि त्यानंतर ३१ जुलै १९४० रोजी त्यांना लंडनच्या पेंटनविले तुरुंगात फाशी देण्यात आली. आज १३ जून हा दिवस त्यांच्या याच अदम्य धाडसाचा आणि ऐतिहासिक न्यायालयीन लढ्याचा स्मृती दिन म्हणून ओळखला जातो.
