मुंबई (pragatbharat.com) : केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाने देशभरात, विशेषतः ग्रामीण भागांत कफ सिरपच्या (खोकल्याचे औषध) अनिर्बंध विक्रीला आळा घालण्यासाठी औषध नियम, १९४५ मध्ये (Drugs Rules, 1945) एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि वेळेवर बदल केला आहे. नवीन सुधारणेनुसार, आता लहान गावांमध्येही कफ सिरपची विक्री केवळ परवानाधारक औषध दुकानातूनच (Licensed Pharmacies) करणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. या पार्श्वभूमीवर, मुंबईतील नामांकित डॉक्टरांनी कफ सिरपच्या अतिवापराचे आणि स्वतःच्या मनाने औषध घेण्याच्या (Self-Medication) वाढत्या प्रवृत्तीचे गंभीर धोके स्पष्ट केले आहेत.
केंद्र सरकारचा नवीन नियम काय सांगतो? यापूर्वी औषध नियमांच्या ‘शेड्यूल के’ (Schedule K) अंतर्गत एक तरतूद होती, ज्यानुसार १,००० पेक्षा कमी लोकसंख्या असलेल्या गावांमध्ये किरकोळ विक्री परवान्याच्या (Retail Sale Licensing Norms) काही नियमांमधून सूट देऊन कफ सिरप विकण्याची परवानगी होती. मात्र, आता सरकारने या यादीतून ‘सिरप’ हा शब्दच वगळला आहे. याचा अर्थ ग्रामीण भागातही आता औषध कायद्याच्या कडक नियमांनुसार, नोंदणीकृत फार्मसीमधूनच कफ सिरप विकावे लागेल. कफ सिरपच्या गैरवापराला आणि डोसच्या चुकांना आळा घालण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे.
मुंबईतील तज्ज्ञ डॉक्टरांचे काय म्हणणे आहे? या नियमांचे स्वागत करताना मुंबईतील प्रसिद्ध तज्ज्ञ डॉ. मंजुषा अगरवाल (ग्लेनेगल्स हॉस्पिटल), डॉ. अमित घावडे (बालरोगतज्ज्ञ, खारघर) आणि डॉ. जय भानुशाली (फुफ्फुसरोगतज्ज्ञ, झायनोव्हा शाल्बी हॉस्पिटल) यांनी कफ सिरपशी संबंधित काही महत्त्वाचे धोके आणि गैरसमज उघड केले आहेत:
- लहान मुलांसाठी अत्यंत धोकादायक: डॉक्टरांच्या मते, मुले आणि प्रौढांचे शरीर औषधांवर वेगवेगळ्या पद्धतीने प्रतिक्रिया देते. कफ सिरपचे डोस मुलांच्या वयानुसार आणि वजनानुसार अचूक असावे लागतात. स्वतःच्या मनाने सिरप दिल्यास अवाजवी डोसमुळे मुलांना तीव्र सुस्ती येणे, श्वास घेण्यास त्रास होणे किंवा ‘ओव्हरडोज’ होण्याचा मोठा धोका असतो.
- मोठ्या आजारांचे लक्षण दडू शकते: खोकला हे केवळ एक सामान्य लक्षण असू शकते, जे दम्या (Asthma), टीबी (Tuberculosis), न्यूमोनिया किंवा फुफ्फुसाच्या गंभीर आजारांचे संकेत देते. डॉक्टरांचा सल्ला न घेता सतत कफ सिरप पिऊन खोकला दाबल्यास मूळ आजाराचे वेळेत निदान होत नाही आणि आजार बळावतो.
- हे लोक आहेत सर्वाधिक संवेदनशील: लहान मुले, वृद्ध, गरोदर महिला, तसेच दमा, यकृत (Liver) आणि किडनीचे आजार असलेल्या रुग्णांनी डॉक्टरांच्या चिठ्ठीशिवाय (Prescription) कोणतेही कफ सिरप घेऊ नये.
कफ सिरपबाबतचे ३ मोठे गैरसमज (Myths):
१. सर्व कफ सिरप निरुपद्रवी असतात: हे पूर्णपणे चुकीचे आहे. अनेक सिरपमध्ये गुंगी आणणारे किंवा सवय लावणारे घटक असतात.
२. जास्त डोस घेतल्यास लवकर आराम पडतो: डोस स्वतः वाढवणे आरोग्यासाठी अत्यंत घातक ठरू शकते.
३. प्रत्येक खोकल्याला सिरप आवश्यक असते: अनेकदा व्हायरल इन्फेक्शनमुळे येणारा खोकला योग्य काळजी घेतल्यास स्वतःहून बरा होतो, त्यासाठी प्रत्येक वेळी औषधाची गरज नसते.
