मेरठ (pragatbharat.com) : भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा पाया ज्या घटनेने रचला गेला, त्या १८५७ च्या उठावाची आज १० मे रोजी स्मृती जागवण्यात येत आहे. १० मे १८५७ रोजी उत्तर प्रदेशातील मेरठ छावणीतून भारतीय सैनिकांनी ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध पुकारलेले बंड हे केवळ सैनिकी उठाव नसून, तो परकीय सत्तेला देशाबाहेर काढण्यासाठीचा पहिला संघटित प्रयत्न होता.
या उठावाचे तात्कालिक कारण जरी चरबी लावलेल्या काडतुसांचा वापर असले, तरी त्यामागे अनेक दशकांपासून साचलेला राजकीय, आर्थिक आणि धार्मिक असंतोष होता. मेरठमधील सैनिकांनी आपल्या सहकाऱ्यांची तुरुंगातून सुटका केली आणि ‘दिल्ली चलो’ चा नारा देत लाल किल्ल्याच्या दिशेने कूच केले. या क्रांतीने मुघल सम्राट बहादूरशाह जफर यांना भारताचा सम्राट घोषित केले आणि संपूर्ण उत्तर भारत ब्रिटिशांविरुद्ध पेटून उठला.
मंगल पांडे यांनी बराकपूरमध्ये दिलेले बलिदान आणि त्यानंतर मेरठमध्ये पेटलेली ही ठिणगी पुढे झाशीची राणी लक्ष्मीबाई, तात्या टोपे, नानासाहेब पेशवे आणि कुंवर सिंह यांच्या नेतृत्वाखाली वणव्यासारखी पसरली. जरी हा उठाव लष्करीदृष्ट्या पूर्ण यशस्वी झाला नाही, तरी त्याने ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या सत्तेला हादरा दिला आणि भारतीयांमध्ये ‘स्वराज्य’ मिळवण्याची जिद्द निर्माण केली.
आजच्या दिवशी मेरठ आणि देशभरातील हुतात्मा स्मारकांवर या वीर सैनिकांना आदरांजली वाहण्यात येत आहे. भारताच्या स्वातंत्र्य इतिहासातील हा ‘१० मे’ सदैव प्रेरणादायी ठरेल.