२४ मे दिनविशेष: राष्ट्रकुल दिन आणि जागतिक स्किझोफ्रेनिया जागरूकता दिनाचा इतिहास, वाचा आजच्या दिवसाचे महत्त्व

पुणे (pragatbharat.com) : मानवी संस्कृतीच्या आणि इतिहासाच्या प्रवासात प्रत्येक दिवसाचे एक वेगळे महत्त्व असते. आज २४ मे हा दिवस देखील जागतिक आणि राष्ट्रीय पातळीवर अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानला जातो. आजच्या दिवशी जगभरात ‘राष्ट्रकुल दिन’ (Commonwealth Day) साजरा केला जातो, तर आरोग्य क्षेत्रात जनजागृती निर्माण करण्यासाठी ‘जागतिक स्किझोफ्रेनिया जागरूकता दिन’ (World Schizophrenia Awareness Day) पाळला जातो. याशिवाय इतिहासामध्ये आजच्या दिवशी अनेक महत्त्वाच्या राजकीय, सामाजिक आणि वैज्ञानिक घडामोडी घडल्या आहेत.

राष्ट्रकुल दिन (Commonwealth Day) आणि त्याचा इतिहास: पूर्वीच्या काळी ब्रिटनचे साम्राज्य जगभर पसरलेले होते. ज्या देशांवर ब्रिटिशांचे राज्य होते, अशा देशांनी एकत्र येऊन ‘इम्पायर डे’ (Empire Day) साजरा करण्यास सुरुवात केली होती. २४ मे १९०२ रोजी म्हणजेच राणी व्हिक्टोरिया यांच्या निधनानंतर त्यांच्या जयंतीदिनी पहिल्यांदा हा दिवस साजरा करण्यात आला. पुढे १९५८ मध्ये ब्रिटनचे तत्कालीन पंतप्रधान हॅरोल्ड मॅकमिलन यांनी याचे नाव बदलून ‘कॉमनवेल्थ डे’ (Commonwealth Day) म्हणजेच ‘राष्ट्रकुल दिन’ असे केले. आज भारत देश देखील या राष्ट्रकुल संघटनेचा एक प्रमुख आणि सक्रिय सदस्य आहे. हा दिवस सदस्य देशांमधील एकता, शांतता आणि सहकार्य वाढवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो.

जागतिक स्किझोफ्रेनिया जागरूकता दिन (World Schizophrenia Awareness Day): आरोग्य क्षेत्राच्या दृष्टीने आजचा दिवस मानसिक आरोग्याविषयी अत्यंत महत्त्वाची जाणीव करून देणारा आहे. ‘स्किझोफ्रेनिया’ (Schizophrenia) हा एक गंभीर मानसिक आजार आहे, ज्यामध्ये व्यक्तीचे विचार, भावना आणि वर्तनावर नकारात्मक परिणाम होतो. या आजाराने ग्रस्त असलेल्या व्यक्तींबद्दल समाजात अनेक गैरसमज आहेत. हेच गैरसमज दूर करण्यासाठी आणि रुग्णांना सहानुभूती व योग्य उपचार मिळवून देण्यासाठी दरवर्षी २४ मे रोजी जागतिक पातळीवर जनजागृती मोहिमा राबवल्या जातात. योग्य वेळी वैद्यकीय सल्ला आणि उपचार घेतल्यास हा आजार नियंत्रणात आणता येतो, हा संदेश या दिनाच्या माध्यमातून दिला जातो.

इतिहासातील आजच्या इतर महत्त्वाच्या घडामोडी:

• भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदान: आजच्याच दिवशी म्हणजेच २४ मे १८९६ रोजी भारताचे थोर क्रांतिकारक आणि स्वातंत्र्यसैनिक कर्तार सिंग सराभा यांचा जन्म झाला होता. त्यांनी ‘गदर पार्टी’च्या माध्यमातून ब्रिटिश साम्राज्याविरुद्ध तीव्र लढा उभारला होता.
• विज्ञानातील क्रांती: १५४३ मध्ये आजच्याच दिवशी प्रसिद्ध खगोलशास्त्रज्ञ निकोलस कोपरनिकस यांचे निधन झाले होते. त्यांनीच सर्वप्रथम ‘सूर्य केंद्रक सिद्धांत’ मांडून पृथ्वी आणि इतर ग्रह सूर्याभोवती फिरतात हे जगाला सिद्ध करून दाखवले होते.
• पहिले टेलिग्राम प्रसारण: १८४४ मध्ये सॅम्युअल मोर्स यांनी वॉशिंग्टन डी.सी. वरून बाल्टिमोर येथे जगातील पहिला अधिकृत टेलिग्राम संदेश पाठवला होता, ज्याने दळणवळण क्षेत्रात मोठी क्रांती घडवून आणली.

अशा प्रकारे इतिहास, समाजकारण आणि आरोग्य विज्ञान या तिन्ही आघाड्यांवर २४ मे हा दिवस अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण ठरला आहे.