पणजी (pragatbharat.com) : भारताला १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी ब्रिटिश राजवटीतून स्वातंत्र्य मिळाले, तरी देखील देशाचा एक महत्त्वाचा भाग असलेला गोवा पोर्तुगीजांच्या गुलामगिरीतच जखडलेला होता. पोर्तुगीजांच्या या जुलमी राजवटीविरुद्ध आणि गोव्याच्या मुक्तीसाठी ज्या आंदोलनाने पाया रचला, तो ऐतिहासिक दिवस म्हणजे १८ जून. म्हणूनच दरवर्षी हा दिवस ‘गोवा क्रांती दिन’ (Goa Revolution Day) म्हणून अत्यंत अभिमानाने साजरा केला जातो. आज १८ जून २०२६ रोजी या क्रांती लढ्याला ८० वर्षांपेक्षा जास्त काळ पूर्ण होत असून, गोव्यासह संपूर्ण देशात क्रांतिकारकांच्या स्मृतींना उजाळा दिला जात आहे.
काय आहे १८ जूनचा ऐतिहासिक इतिहास? सन १९४६ मध्ये गोव्यात पोर्तुगीज गव्हर्नर जनरलची हुकूमशाही सुरू होती. तिथे नागरिकांना एकत्र येण्यास, भाषण देण्यास आणि साधे विचार मांडण्यासही बंदी होती. या अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्यासाठी १८ जून १९४६ रोजी थोर समाजवादी नेते डॉ. राममनोहर लोहिया आणि गोव्याचे सुपुत्र डॉ. जुलियाओ मिनेझिस यांनी मडगाव (Margao) येथे एका जाहीर सभेचे आयोजन केले. पोर्तुगीज प्रशासनाने घातलेली बंदी धुडकावून लावत डॉ. लोहिया यांनी गोमंतकीयांना नागरी स्वातंत्र्यासाठी आणि पोर्तुगीज सत्तेविरुद्ध बंड करण्याचे जाहीर आवाहन केले.
डॉ. राममनोहर लोहियांचे ते ऐतिहासिक भाषण मडगावच्या त्या भर चौकात डॉ. लोहिया यांनी पोर्तुगीज पोलिसांच्या बंदुकांसमोर उभे राहून जनतेला संबोधित केले. त्यांच्या या धाडसाने गोव्यातील तरुण आणि जनतेमध्ये एका नव्या ऊर्जेचा संचार झाला. पोलिसांनी डॉ. लोहिया यांना तात्काळ अटक केली, परंतु त्यांनी पेटवलेली ही क्रांतीची मशाल विझली नाही. या आंदोलनाने गोव्याच्या स्वातंत्र्य चळवळीला गती दिली आणि पुढे जाऊन १९ डिसेंबर १९६१ रोजी भारतीय लष्कराने ‘ऑपरेशन विजय’ (Operation Vijay) राबवून गोव्याला पोर्तुगीजांच्या ४५१ वर्षांच्या गुलामगिरीतून पूर्णपणे मुक्त केले.
गोवा क्रांती दिनाचे महत्त्व १८ जून हा दिवस केवळ एका आंदोलनाची आठवण नाही, तर तो मानवी हक्क आणि स्वातंत्र्यासाठी दिलेल्या अभूतपूर्व लढ्याचे प्रतीक आहे. आजच्या दिवशी गोव्यातील मडगाव येथील लोहिया मैदान आणि पणजीतील आझाद मैदान येथे विशेष शासकीय कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. मुख्यमंत्री आणि राज्यपालांच्या उपस्थितीत हुतात्म्यांना आणि स्वातंत्र्यसैनिकांना मानवंदना दिली जाते. आजच्या तरुण पिढीला या गौरवशाली इतिहासाची माहिती असणे अत्यंत गरजेचे आहे.
