१ जूनचा इतिहास, ‘डेक्कन क्वीन’चा वाढदिवस, प्रभात फिल्म कंपनीची स्थापना आणि आजचे महत्त्वाचे दिनविशेष

पुणे (pragatbharat.com) : आज १ जून. इतिहास आणि वर्तमानाच्या दृष्टीने आजचा दिवस अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. महाराष्ट्राच्या वाहतूक, संस्कृती आणि साहित्याच्या इतिहासात आजच्या दिवसाला सुवर्ण अक्षरांनी लिहिलेले स्थान आहे. आजच्या दिवशी महाराष्ट्राची जीवनवाहिनी मानली जाणारी ‘डेक्कन क्वीन’ रेल्वे सुरू झाली, तर मराठी चित्रपटसृष्टीचा पाया रचणारी ‘प्रभात फिल्म कंपनी’ देखील आजच्याच दिवशी स्थापन झाली होती. जाणून घेऊया आजच्या दिवसातील अत्यंत महत्त्वाच्या राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय घडामोडी.

१. मुंबई-पुणे ‘डेक्कन क्वीन’चा ऐतिहासिक प्रवास सुरू (१९३०): पुणे आणि मुंबई या दोन महत्त्वाच्या शहरांना जोडणारी आणि चाकरमान्यांची लाडकी रेल्वे ‘दख्खनची राणी’ म्हणजेच डेक्कन क्वीन आजच्याच दिवशी, १ जून १९३० रोजी पहिल्यांदा धावली होती. संपूर्णपणे विजेवर चालणारी ही भारतातील पहिली ‘सुपरफास्ट’ ट्रेन होती. या ट्रेनला देशातील पहिली डायनिंग कार जोडण्याचा मानही मिळाला आहे. आज ही ट्रेन आपल्या प्रवासाची अनेक यशस्वी वर्षे पूर्ण करत आहे.

२. कोल्हापुरात ‘प्रभात फिल्म कंपनी’ची स्थापना (१९२९): मराठी आणि भारतीय चित्रपटसृष्टीचा सुवर्णकाळ ज्या निर्मिती संस्थेने घडवला, त्या ‘प्रभात फिल्म कंपनी’ची स्थापना १ जून १९२९ रोजी कोल्हापूर येथे झाली. व्ही. शांताराम, विष्णुपंत दामले, एस. फत्तेलाल आणि केशवराव धायबर यांनी एकत्र येत या ऐतिहासिक कंपनीची मुहूर्तमेढ रोवली होती. पुढे ही कंपनी पुण्यामध्ये स्थलांतरित झाली, जिथे आज प्रसिद्ध ‘एफटीआयआय’ (FTII) संस्था कार्यरत आहे.

३. जेष्ठ साहित्यिक गो. नी. दांडेकर (गोनीदा) यांचा स्मृतीदिन (१९९८): महाराष्ट्रातील दुर्गप्रेमी, गडकिल्ल्यांचे अभ्यासक आणि ख्यातनाम कादंबरीकार गोपाल नीलकंठ दांडेकर (गो. नी. दांडेकर) यांचे निधन १ जून १९९८ रोजी झाले. त्यांनी आपल्या लेखनातून महाराष्ट्रातील ग्रामीण जीवन, दुर्ग संस्कृती आणि मानवी नातेसंबंधांचे अप्रतिम वर्णन केले. ‘माचीवरला बुधा’, ‘पवनाकाठचा धोंडी’ या त्यांच्या कादंबऱ्या आजही मराठी वाचकांच्या मनात घर करून आहेत.

४. इतर महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घडामोडी (Short Highlights):

• १९४५: ‘टाटा मूलभूत अनुसंधान संस्था’ (TIFR) ची स्थापना बेंगळुरू येथील भारतीय विज्ञान संस्थेच्या (IISc) परिसरात करण्यात आली.
• १९९६: एच. डी. देवेगौडा यांनी भारताचे ११ वे पंतप्रधान म्हणून शपथ घेतली.
• २००४: रमेशचंद्र लाहोटी यांनी भारताचे ३५ वे सरन्यायाधीश म्हणून पदभार स्वीकारला.
• १९२९: प्रसिद्ध हिंदी चित्रपट अभिनेत्री नर्गिस दत्त यांचा आज जन्मदिवस आहे.