पुणे (pragatbharat.com) : बदलती जीवनशैली आणि खाण्यापिण्याच्या चुकीच्या सवयींमुळे आजकाल अनेक आजार वेगाने वाढत आहेत. यापैकीच एक गंभीर पण अनेकदा दुर्लक्षित राहणारा आजार म्हणजे थायरॉईड. आज २५ मे २०२६ रोजी जगभरात ‘जागतिक थायरॉईड दिन’ (World Thyroid Day) साजरा केला जात आहे. थायरॉईड ग्रंथीशी संबंधित आजार, त्याचे शरीरावरील परिणाम आणि प्रतिबंधात्मक उपायांबद्दल सर्वसामान्य नागरिकांमध्ये व्यापक जनजागृती निर्माण करणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे.
थायरॉईड ग्रंथी म्हणजे काय? आपल्या गळ्याच्या समोरच्या भागात फुलपाखराच्या आकाराची एक लहान थायरॉईड ग्रंथी (Thyroid Gland) असते. ही ग्रंथी शरीरासाठी अत्यंत आवश्यक असणारी संप्रेरके (Horomones) तयार करते, जी शरीरातील चयापचय क्रिया (Metabolism) नियंत्रित ठेवण्याचे काम करतात.
प्रकार आणि शरीरावरील परिणाम: जेव्हा या ग्रंथीचे संतुलन बिघडते, तेव्हा प्रामुख्याने दोन प्रकारच्या समस्या उद्भवतात: १. हायपोथायरॉईडीझम (Hypothyroidism): यामध्ये ग्रंथी कमी प्रमाणात संप्रेरके तयार करते. यामुळे अचानक वजन वाढणे, थकवा येणे, त्वचा कोरडी पडणे आणि नैराश्य येणे अशी लक्षणे दिसतात. २. हायपरथायरॉईडीझम (Hyperthyroidism): यामध्ये ग्रंथी गरजेपेक्षा जास्त संप्रेरके तयार करते. परिणामी, वजन वेगाने कमी होणे, हृदयाचे ठोके वाढणे, जास्त घाम येणे आणि चिडचिड होणे अशा समस्या निर्माण होतात.
प्रतिबंधात्मक उपाय (Prevention & Health Tips):
- आहारामध्ये आयोडीनचे योग्य प्रमाण: थायरॉईड ग्रंथीचे कार्य सुरळीत चालण्यासाठी आहारात योग्य प्रमाणात आयोडीनयुक्त मिठाचा वापर करणे गरजेचे आहे.
- नियमित व्यायाम: दररोज किमान ३० मिनिटे व्यायाम किंवा योगासने केल्याने शरीरातील संप्रेरकांचे संतुलन राखण्यास मदत होते.
- तणावाचे व्यवस्थापन: मानसिक तणावामुळे थायरॉईडवर थेट परिणाम होतो, त्यामुळे ध्यान (Meditation) किंवा पुरेशी झोप घेणे आवश्यक आहे.
- नियमित तपासणी: विशेषतः महिलांमध्ये हा त्रास अधिक प्रमाणात आढळतो. त्यामुळे डॉक्टरांच्या सल्ल्याने वर्षातून किमान एकदा TSH ब्लड टेस्ट करून घेणे फायदेशीर ठरते.
आजच्या जागतिक थायरॉईड दिनानिमित्त आरोग्याकडे लक्ष देण्याचा आणि वेळेवर निदान करून योग्य उपचार घेण्याचा संकल्प करणे गरजेचे आहे.
