पुणे (pragatbharat.com) : दरवर्षी १९ जून हा दिवस जगभरात ‘जागतिक सिकल सेल जनजागृती दिन’ (World Sickle Cell Awareness Day) म्हणून पाळला जातो. सिकल सेल ॲनिमिया या अनुवांशिक आणि अत्यंत गंभीर आजाराबद्दल समाजात मोठ्या प्रमाणावर जनजागृती निर्माण करणे, रुग्णांना वेळेवर योग्य उपचार मिळवून देणे आणि या आजाराचा प्रसार रोखणे हा या विशेष दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे. संयुक्त राष्ट्र महासभेने (UN) २००८ मध्ये या दिवसाला अधिकृत मान्यता दिली होती.
सिकल सेल आजार म्हणजे काय? हा एक अनुवांशिक रक्ताचा आजार आहे, जो पालकांकडून मुलांकडे संक्रमित होतो. सामान्यतः आपल्या शरीरातील लाल रक्तपेशी (RBC) या गोल आणि लवचिक असतात, ज्यामुळे त्या रक्तवाहिन्यांतून सहज प्रवास करतात. परंतु, सिकल सेल आजारामध्ये या पेशींचा आकार बदलून तो कोयत्यासारखा (अर्धचंद्राकृती) किंवा इंग्रजी ‘C’ अक्षरासारखा होतो. या पेशी कडक आणि चिकट असल्याने रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळा निर्माण करतात, ज्यामुळे शरीराला पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही.
या आजाराची मुख्य लक्षणे :
- शरीरात रक्ताची तीव्र कमतरता (ॲनिमिया) जाणवणे.
- हात, पाय आणि सांध्यांमध्ये तीव्र वेदना (Pain Crises) होणे.
- रुग्णाला सतत थकवा, अशक्तपणा जाणवणे आणि संसर्गाचा (Infection) धोका वाढणे.
- लहान मुलांमध्ये शारीरिक वाढ उशिरा होणे.
प्रतिबंध आणि उपचार : सिकल सेल हा पूर्णपणे बरा होणारा आजार नसला तरी योग्य वैद्यकीय सल्ला, हायड्रॉक्सीयुरिया (Hydroxyurea) सारखी औषधे आणि नियमित तपासणीच्या मदतीने रुग्ण सामान्य आयुष्य जगू शकतात. हा आजार टाळण्यासाठी लग्नापूर्वी सिकल सेल कुंडली (रक्त तपासणी) करणे अत्यंत आवश्यक मानले जाते, जेणेकरून पुढील पिढीत हा आजार संक्रमित होणार नाही. भारत सरकारने २०४७ पर्यंत देशातून सिकल सेलचे पूर्णपणे उच्चाटन करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे.
