मुंबई (pragatbharat.com) :
भारतीय रेल्वे आणि मुंबई शहराच्या इतिहासात आजचा म्हणजेच २० जून हा दिवस अत्यंत सुवर्ण अक्षरांनी लिहिला गेला आहे. आजपासून १३९ वर्षांपूर्वी, म्हणजेच २० जून १८८७ रोजी देशातील सर्वाधिक गर्दीचे आणि ऐतिहासिक रेल्वे स्थानक व्हिक्टोरिया टर्मिनस (Victoria Terminus) प्रवाशांच्या सेवेसाठी अधिकृतपणे सुरू करण्यात आले होते. हेच स्थानक आज जगभरात छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (CSMT) या नावाने ओळखले जाते. मुंबईची जीवनवाहिनी असलेल्या मध्य रेल्वेचे हे मुख्य मुख्यालय आहे.
राणी व्हिक्टोरिया यांच्या सुवर्ण महोत्सवाचे औचित्य: या भव्य आणि देखण्या वास्तूचे बांधकाम १८७८ मध्ये सुरू झाले होते. ब्रिटिश वास्तुविशारद एफ. डब्ल्यू. स्टीव्हन्स (F. W. Stevens) यांनी या स्थानकाची उत्कृष्ट रचना केली होती. ब्रिटिश साम्राज्याची तत्कालीन सम्राज्ञी राणी व्हिक्टोरिया यांच्या राज्याभिषेकाच्या ५० व्या वर्षानिमित्त (सुवर्ण महोत्सव) या स्टेशनचे नाव ‘व्हिक्टोरिया टर्मिनस’ (VT) ठेवण्यात आले. हे स्थानक पूर्णपणे तयार होण्यासाठी तब्बल १० वर्षांचा काळ लागला आणि त्या काळात हा मुंबईतील सर्वात महागडा बांधकाम प्रकल्प ठरला होता.
इतिहासाची गौरवशाली पावले:
- नावात बदल: देशाला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर आणि स्थानिक अस्मितेचा आदर करत १९९६ मध्ये या स्थानकाचे नाव बदलून छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (पहिले छत्रपती शिवाजी टर्मिनस – CST) करण्यात आले.
- युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ (UNESCO World Heritage Site): या वास्तूचे अद्भूत गॉथिक स्थापत्यशिल्प आणि ऐतिहासिक महत्त्व लक्षात घेऊन २००४ मध्ये युनेस्कोने या स्थानकाला जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा बहाल केला.
देशातील सर्वाधिक गर्दीचे रेल्वे स्थानक: आजच्या घडीला सीएसएमटी हे केवळ एक रेल्वे स्टेशन नसून मुंबईची खरी ओळख आहे. येथून दररोज शेकडो लोकल ट्रेन आणि लांब पल्ल्याच्या एक्सप्रेस गाड्या सुटतात, ज्यांमधून लाखो प्रवासी दररोज प्रवास करतात. मुंबईला जोडणारे आणि देशाच्या कानाकोपऱ्यातून येणाऱ्या नागरिकांना सामावून घेणारे हे स्थानक भारतीय रेल्वेच्या प्रगतीचे सर्वात मोठे प्रतीक मानले जाते.
