नाशिक (pragatbharat.com) :
महाराष्ट्रातील शेतकर्यांच्या अर्थकारणाची मुख्य कणा म्हणून कांदा (Onion Cultivation) पिकाकडे पाहिले जाते. सध्या खरीप हंगामाची लगबग सुरू असून, या काळात खरीप कांद्याचे योग्य नियोजन करणे अत्यंत फायदेशीर ठरते. खरीप हंगामात हवामानातील चढ-उतार आणि अतिवृष्टीमुळे कांदा पिकाचे मोठे नुकसान होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे सुधारित पद्धतीने रोपवाटिका (Nursery Management) तयार करून लागवड केल्यास शेतकरी बांधवांना बाजारात चांगला दर आणि भरघोस उत्पादन मिळवणे सहज शक्य आहे.
१. खरीप कांद्याच्या सुधारित जाती: खरीप हंगामासाठी गादी वाफ्यावर रोपे तयार करणे योग्य ठरते. या हंगामासाठी खालील वाणांची निवड करावी:
- बसंत ७८० (Baswant 780): हा वाण खरीप हंगामासाठी अत्यंत उत्तम असून याचे कांदे गडद लाल रंगाचे असतात.
- एन-५३ (N-53): कमी कालावधीत म्हणजेच ९० ते १०० दिवसांत तयार होणारी ही जात महाराष्ट्रात अत्यंत लोकप्रिय आहे.
- भीमा सुपर (Bhima Super): खरीप आणि उशिरा खरिपासाठी उत्तम उत्पादन देणारा हा सुधारित वाण आहे.
२. रोपवाटिका व्यवस्थापन (गादी वाफा पद्धत): खरीप कांद्याची रोपे तयार करताना जमीन सपाट न ठेवता गादी वाफे (Raised Beds) तयार करावेत. गादी वाफ्यामुळे अतिवृष्टीच्या काळात पाण्याचा निचरा व्यवस्थित होतो आणि रोपे सडत नाहीत. वाफा १ मीटर रुंद, ३ मीटर लांब आणि १५ सेमी उंच असावा. वाफ्यामध्ये गांडूळ खत किंवा चांगले कुजलेले शेणखत मिसळावे. बियाणे पेरताना दोन ओळीत १० सेमी अंतर ठेवून पातळ पेरणी करावी.
३. पाणी आणि रोग नियंत्रण: रोपे उगवून येईपर्यंत वाफ्याला हलके पाणी द्यावे. पावसाळ्यात पाणी साचणार नाही याची विशेष काळजी घ्यावी. रोपांची मर थांबवण्यासाठी आणि बुरशीचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी पेरणीपूर्वी बियाण्यास थायरम किंवा कॅप्टन या बुरशीनाशकाची बीजप्रक्रिया करावी. रोपे ६ ते ७ आठवड्यांची (साधारण ४0 ते ४५ दिवसांची) झाल्यावर ते मुख्य शेतात गादी वाफ्यावर किंवा सरी-वरंब्यावर पुनर्लागवडीसाठी सज्ज होतात.
योग्य नियोजनातून तयार केलेली निरोगी रोपे शेतात लावल्यास कांद्याचा दर्जा उत्तम राहतो आणि शेतकरी बांधवांना अपेक्षित आर्थिक नफा मिळतो.
