वाशीम (pragatbharat.com) :
महाराष्ट्रातील खरिपाच्या हंगामात सोयाबीन (Soybean Cultivation) हे अत्यंत महत्त्वाचे आणि मुख्य नगदी पीक म्हणून ओळखले जाते. राज्यातील लाखो शेतकरी या पिकावर अवलंबून आहेत. मात्र, हवामानातील बदल आणि विविध रोगांचा प्रादुर्भाव यामुळे बऱ्याचदा उत्पादनात घट होते. खरीप हंगाम २०२६ मध्ये सोयाबीनचे बंपर उत्पादन मिळवण्यासाठी शेतकरी बांधवांनी पेरणीपूर्वी वाणांची योग्य निवड आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करणे अत्यंत गरजेचे आहे.
१. सुधारित आणि अधिक उत्पादन देणाऱ्या जाती: भरघोस उत्पादनाचा पाया म्हणजेच दर्जेदार बियाणे होय. शेतकर्यांनी आपल्या भागातील जमिनीच्या मगदुरानुसार खालील सुधारित वाणांची निवड करावी:
- फुले किमया (KDS-726): हा वाण तांबेरा रोगास अत्यंत प्रतिकारक्षम असून अवघ्या १०० ते १०५ दिवसांत तयार होतो.
- फुले संगम (KDS-753): कमी आणि जास्त पावसातही चांगला उतारा देणारी ही अत्यंत लोकप्रिय जात आहे.
- एमएसीएस ११८८ (MACS-1188): अधिक फुटवे आणि शेंगांची संख्या जास्त असणारा हा सुधारित वाण आहे.
२. बीजप्रक्रिया: संरक्षणाचे पहिले कवच: सोयाबीन पेरणीपूर्वी बीजप्रक्रिया (Seed Treatment) करणे अनिवार्य आहे. यामुळे पिकाची उगवण क्षमता वाढते आणि सुरुवातीच्या काळातील बुरशीजन्य रोगांपासून संरक्षण होते.
- बुरशीनाशक: प्रति किलो बियाण्यास ३ ग्रॅम कार्बेन्डाझिम किंवा थायरम चोळावे.
- जैविक खते: त्यानंतर प्रति किलो बियाण्यास २५ ग्रॅम रायझोबियम आणि ‘पीएसबी’ (PSB) या जिवाणू संवर्धकाची प्रक्रिया करून बियाणे सावलीत सुकवावे.
३. पेरणीची योग्य वेळ आणि पद्धत: घाईघाईने कोरड्या जमिनीत पेरणी करणे टाळावे. जमिनीत किमान ७५ ते १०० मिमी पाऊस होऊन चांगली ओल निर्माण झाल्यावरच पेरणी करावी. पेरणी करताना दोन ओळींतील अंतर ४५ सेंमी आणि दोन रोपांतील अंतर ५ ते ७ सेंमी ठेवावे. टोकण पद्धतीने किंवा बीबीएफ (BBF – रुंद वरंबा सरी) तंत्रज्ञानाचा वापर करून पेरणी केल्यास अतिवृष्टीच्या काळात पाण्याचा योग्य निचरा होतो आणि दुष्काळात जमिनीत ओलावा टिकून राहतो.
या आधुनिक पद्धतींचा अवलंब केल्यास सोयाबीनच्या उत्पादन खर्चात मोठी बचत होते आणि एकरी उत्पादनात लक्षणीय वाढ होते.
