आजचे दिनविशेष (२४ जून): १८१२ मध्ये सम्राट नेपोलियनने रचला रशियावर आक्रमणाचा व्यूह; फ्रान्सच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या लष्करी मोहिमेला झाली होती सुरुवात

मुंबई (pragatbharat.com) : जागतिक लष्करी आणि राजकीय इतिहास बदलून टाकणाऱ्या २४ जून या दिवसाच्या खात्यावर एका मोठ्या युद्धाची नोंद आहे. २४ जून १८१२ रोजी फ्रान्सचा जगज्जेता सम्राट नेपोलियन बोनापार्ट (Napoleon Bonaparte) याने आपल्या अवाढव्य सैन्यासह रशियन साम्राज्यावर (Russian Empire) चढाई करून ऐतिहासिक ‘रशियन मोहिमेला’ (Russian Campaign) अधिकृत सुरुवात केली होती. या लष्करी मोहिमेला जागतिक इतिहासात ‘देशभक्तीचे युद्ध’ (Patriotic War of 1812) म्हणूनही ओळखले जाते.

६ लाख सैनिकांसह ‘ग्रँड आर्मी’ची कूच: नेपोलियनने रशियाचा जार अलेक्झांडर (Tsar Alexander I) याला ब्रिटनसोबतचा व्यापार पूर्णपणे बंद करण्यास भाग पाडण्यासाठी हे पाऊल उचलले होते. नेपोलियनने युरोपमधील विविध देशांमधून गोळा केलेल्या जवळपास ६ लाख ८० हजार सैनिकांच्या अवाढव्य लष्करासह (ज्याला ‘ग्रँड आर्मी’ म्हटले जायचे) नेमन नदी ओलांडून रशियाच्या सीमेत प्रवेश केला. सुरुवातीला फ्रेंच सैन्याने रशियन सैन्याला मागे ढकलत मॉस्को शहरापर्यंत धडक मारली होती.

रशियाची ‘स्कॉर्चड अर्थ’ रणनीती आणि नेपोलियनचा पराभव: नेपोलियनच्या आक्रमकतेला तोंड देण्यासाठी रशियन सैन्याने थेट युद्ध न खेळता ‘स्कॉर्चड अर्थ’ (Scorched Earth Policy) म्हणजेच जमीन उद्ध्वस्त करण्याची रणनीती आखली. फ्रेंच सैन्य जसे जसे पुढे सरकत गेले, तसे तसे रशियन सैन्याने वाटेतील सर्व अन्नधान्य, पिके आणि घरे जाळून टाकली. परिणामी नेपोलियनच्या सैन्याला भुकेने ग्रासले. त्यातच रशियातील अत्यंत जीवघेण्या आणि हाडे गोठवणाऱ्या हिवाळ्याने (Russian Winter) नेपोलियनच्या सैन्याचा पुरता घास घेतला.

या मोहिमेत नेपोलियनचे लाखो सैनिक मारले गेले किंवा आजारी पडले. अखेर नेपोलियनला मॉस्कोमधून मानहानीकारक माघार घ्यावी लागली. ही मोहीम नेपोलियनच्या साम्राज्याचा पाडाव होण्यास कारणीभूत ठरली.