मुंबई (pragatbharat.com) : उन्हाळ्याचा हंगाम सुरू झाला की वाढते तापमान, घामामुळे शरीरातून होणारी पाण्याची कमतरता आणि थकवा या समस्या जवळजवळ प्रत्येकालाच जाणवू लागतात. अशा वेळी केवळ तहान भागवण्यासाठी साधे पाणी पिणे पुरेसे नसते, तर शरीरातील हरवलेले इलेक्ट्रोलाइट्स, खनिजे आणि आवश्यक पोषक घटक पुन्हा मिळवणेही तितकेच महत्त्वाचे ठरते. बाजारातील रासायनिक आणि अतिसाखरयुक्त कोल्ड ड्रिंक्सपेक्षा घरच्या घरी तयार होणारी पारंपरिक भारतीय नैसर्गिक पेये शरीराला दीर्घकाळ हायड्रेट ठेवतात आणि उष्णतेचा परिणाम कमी करतात.
१. निसर्गाचे अमृत – नारळपाणी: उन्हाळ्यात सर्वात जास्त उपयुक्त ठरणारे पेय म्हणजे नारळपाणी. हे पेय पोटॅशियम, मॅग्नेशियम, सोडियम आणि कॅल्शियमसारख्या महत्त्वाच्या खनिजांनी समृद्ध असते. घामामुळे शरीरातून बाहेर पडलेले इलेक्ट्रोलाइट्स भरून काढण्याचे काम नारळपाणी अतिशय प्रभावीपणे करते. घराबाहेरून आल्यानंतर किंवा व्यायाम केल्यानंतर नारळपाणी घेतल्यास शरीराला त्वरित ऊर्जा मिळते आणि पचनक्रिया सुधारते.
२. उष्माघातापासून रक्षण करणारे ‘आम पन्हे’: कच्च्या कैरीपासून तयार केलेले आम पन्हे हे भारतीय घरांमधील पारंपरिक उन्हाळी पेय आहे. कच्च्या आंब्यामध्ये व्हिटॅमिन सी भरपूर प्रमाणात असते, जे शरीराला उष्माघातापासून (Heat Stroke) संरक्षण देते. भाजलेल्या जिऱ्याची पूड, काळे मीठ आणि गुळ यांचा वापर करून तयार केलेले आम पन्हे शरीरातील पाण्याचे प्रमाण टिकवून ठेवण्यास अत्यंत उपयुक्त ठरते.
३. अमृततुल्य ताक आणि लिंबूपाणी: दह्यापासून तयार होणारे ताक हे नैसर्गिक प्रोबायोटिक असून ते पचनक्रिया सुधारते. ताकामध्ये भाजलेली जिरेपूड, कोथिंबीर आणि पुदिना घातल्यास शरीराला उत्तम थंडावा मिळतो. तसेच, सर्वात सोपे आणि सहज उपलब्ध होणारे लिंबूपाणी शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन राखते आणि रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत करते.
४. कलिंगडाचा रस आणि कोकम सरबत: कलिंगडामध्ये सुमारे ९० टक्क्यांहून अधिक पाण्याचे प्रमाण असते. त्यामुळे कलिंगडाचा ताजा रस शरीराची पाण्याची कमतरता त्वरित दूर करतो. महाराष्ट्रात अत्यंत लोकप्रिय असलेले कोकम सरबत अँटिऑक्सिडंट्सने भरपूर असून ते शरीरातील अंतर्गत उष्णता (पित्त) कमी करून पोट शांत ठेवते.
५. सत्तूचे सरबत आणि जळजीरा: उत्तर भारतात प्रसिद्ध असलेले सत्तू शरबत (भाजलेल्या हरभऱ्याचे पीठ) प्रथिनांचा (Protein) उत्तम स्रोत आहे, जे उन्हाळ्यात शरीराला दीर्घकाळ ऊर्जा देते. तर जिरे, पुदिना आणि चिंचेपासून बनवलेला जळजीरा उन्हाळ्यात मंदावलेली भूक वाढवण्यास आणि पचन सुधारण्यास मदत करतो.
आरोग्यदायी टीप: उन्हाळ्यात एकाच वेळी जास्त पाणी पिण्यापेक्षा दिवसभर थोड्या-थोड्या अंतराने पाणी आणि नैसर्गिक पेयांचे सेवन करावे. तसेच अतिशय थंड (बर्फाचे) पेये पिण्यापेक्षा माठातील पाणी किंवा सामान्य तापमानातील पेये आरोग्यासाठी अधिक फायदेशीर ठरतात.
