मुंबई/महाड (pragatbharat.com) : भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार भारतरत्न डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांच्या पाठीशी सावलीसारख्या खंबीरपणे उभ्या राहणाऱ्या आणि आपल्या अथांग त्यागाने कोट्यवधी जनतेसाठी वंदनीय ठरलेल्या त्यागमुर्ती माता रमाबाई भीमराव आंबेडकर (माता रमाई) यांचा आज, २७ मे रोजी स्मृतिदिन आहे. बाबासाहेबांच्या संघर्षमय प्रवासात, त्यांच्या उच्च शिक्षणात आणि त्यांच्यातील खऱ्या नेतृत्वाला आकार देण्यात माता रमाईंचा पाठिंबा अत्यंत मोलाचा व निर्णायक होता, असा कृतज्ञतापूर्वक गौरव खुद्द डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी आपल्या लेखनात केला आहे.
त्याग आणि समर्पणाचे दुसरे नाव – ‘रमाई’ माता रमाईंचा जन्म (१८९६/१८९७) अत्यंत सामान्य कुटुंबात झाला. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांशी विवाह झाल्यानंतर त्यांनी कौटुंबिक जबाबदाऱ्या अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत सांभाळल्या. बाबासाहेब जेव्हा उच्च शिक्षणासाठी परदेशात गेले, तेव्हा माता रमाईंनी अनेक हालअपेष्टा सहन करत, अत्यंत काटकसरीने घर चालवले आणि बाबासाहेबांच्या ध्येयात कधीही अडचण येऊ दिली नाही. त्यांच्या याच अथांग आणि मातृवत प्रेमामुळे समाज त्यांना आदराने ‘रमाई’ (माता रमा) म्हणून ओळखतो. २७ मे १९३५ रोजी त्यांची प्राणज्योत मालवली.
चित्रपट, पुस्तके आणि स्मारकांच्या माध्यमातून जिवंत वारसा: माता रमाईंचे प्रेरक जीवन आजही कोट्यवधी तरुणांसाठी आणि महिलांसाठी आदर्श आहे. त्यांच्या जीवनवाटांवर आजवर अनेक चरित्रपट (Biographical Movies), नाटके आणि पुस्तकांची निर्मिती झाली आहे. संपूर्ण भारतात अनेक शैक्षणिक संस्था, रुग्णालये, नगर वस्त्या आणि महत्त्वाच्या वास्तूंना त्यांचे नाव देऊन त्यांच्या स्मृती जतन करण्यात आल्या आहेत. आज त्यांच्या स्मृतिदिनानिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रातून आणि देशाच्या कानाकोपऱ्यातून समाज बांधव आणि विविध क्षेत्रातील मान्यवर माता रमाईंच्या अजोड त्यागाचे स्मरण करून त्यांना त्रिवार अभिवादन करत आहेत.
