न्यु जर्सी (pragatbharat.com) : जगाला प्रकाश देणाऱ्या थॉमस अल्वा एडिसन यांच्या नावावर अनेक महान शोध नोंदवले गेले आहेत. मात्र, आजचा दिवस म्हणजेच १३ मे १८८० हा दिवस दळणवळणाच्या इतिहासात क्रांती घडवणारा ठरला. आजच्या दिवशी एडिसन यांनी विजेवर चालणाऱ्या पहिल्या रेल्वेची (Electric Railway) यशस्वी चाचणी घेऊन जगाला भविष्यातील वेगवान प्रवासाची झलक दाखवली होती.
मेन्लो पार्क येथील ऐतिहासिक प्रयोग: अमेरिकेतील न्यू जर्सी येथील मेन्लो पार्क येथे एडिसन यांनी ही चाचणी घेतली. त्या काळी रेल्वे प्रामुख्याने वाफेच्या इंजिनावर चालत असत, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणात प्रदूषण आणि कोळशाचा वापर होत असे. एडिसन यांनी तयार केलेले हे विजेवर चालणारे इंजिन त्या काळी विज्ञानातील एक चमत्कार मानले गेले. या रेल्वेची रचना साधी असली तरी तिने ताशी साधारण ३२ किलोमीटर वेगाने धावून सर्वांना थक्क केले होते.
रेल्वेच्या आधुनिकीकरणाचा पाया: या प्रयोगासाठी एडिसन यांनी ट्रॅकच्या बाजूला बसवलेल्या डायनॅमोचा वापर केला होता. जरी सुरुवातीला या शोधाकडे व्यावसायिक दृष्टीकोनातून पाहिले गेले नाही, तरीही आज जगात धावणाऱ्या हाय-स्पीड मेट्रो आणि इलेक्ट्रिक ट्रेनचा पाया याच प्रयोगातून रचला गेला. एडिसन यांच्या या दूरदृष्टीमुळेच पुढे वाफेच्या इंजिनाची जागा वीज आणि डिझेल इंजिनांनी घेतली.
विज्ञानाच्या क्षेत्रात एडिसन यांनी लावलेला हा शोध केवळ एका यंत्राची चाचणी नव्हती, तर ती मानवी प्रगतीला मिळालेली एक नवी गती होती. आज जगभरात रेल्वेचे पूर्णतः विद्युतीकरण होत असताना, एडिसन यांच्या त्या पहिल्या धाडसी प्रयोगाची आठवण काढणे अनिवार्य ठरते.