पुणे (pragatbharat.com) : आज जगभरात वाळवंटीकरण आणि दुष्काळाशी लढा देण्यासाठीचा जागतिक दिवस (World Day to Combat Desertification and Drought) साजरा केला जात आहे. दरवर्षी १७ जून रोजी आंतरराष्ट्रीय पातळीवर हा विशेष दिवस पाळला जातो. वाढते जागतिक तापमान (Global Warming), बेसुमार जंगलतोड आणि पाण्याचा अनिर्बंध उपसा यांमुळे सुपीक जमिनीचे वाळवंटात होणारे रूपांतर रोखणे आणि दुष्काळी परिस्थितीवर मात करण्यासाठी ठोस उपाययोजना करणे हा या दिवसाचा मुख्य हेतू आहे.
या दिवसाचा इतिहास आणि पार्श्वभूमी जगभरात वेगाने वाढणाऱ्या वाळवंटीकरणाच्या समस्येची दखल घेत संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेने (UNGA) डिसेंबर १९९४ मध्ये एक ठराव मंजूर केला. त्यानुसार, दरवर्षी १७ जून हा दिवस ‘जागतिक वाळवंटीकरण विरोधी दिन’ म्हणून साजरा करण्याचे जाहीर करण्यात आले. पर्यावरणाचा ढासळता समतोल राखण्यासाठी आणि मानवी अस्तित्वाला निर्माण झालेला जमिनीच्या धुपिचा धोका कमी करण्यासाठी हा दिवस एका चळवळीच्या रूपात जागतिक स्तरावर राबवला जातो.
वाळवंटीकरण आणि दुष्काळाची भीषणता व आव्हाने:
- सुपीक जमिनीचे नुकसान: संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालानुसार, दरवर्षी जगातील लाखो हेक्टर सुपीक जमीन केवळ मानवी चुका आणि हवामान बदलामुळे पडीक व नापीक बनत आहे. याचा थेट फटका जागतिक अन्न सुरक्षेला बसत आहे.
- पाण्याचे दुर्भिक्ष: बदलत्या हवामानामुळे मान्सूनचे चक्र बिघडले असून, जगातील अनेक देशांना भीषण दुष्काळाचा सामना करावा लागत आहे. भूगर्भातील पाण्याची पातळी खालावल्याने पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न गंभीर बनला आहे.
- आर्थिक आणि सामाजिक परिणाम: सुपीक जमीन नष्ट झाल्यामुळे ग्रामीण भागातील शेतकरी आणि कष्टकऱ्यांचे स्थलांतर मोठ्या प्रमाणावर वाढत असून, यामुळे भूक आणि गरिबी यांसारख्या गंभीर समस्या निर्माण होत आहेत.
जमीन वाचवण्यासाठी काय करणे आवश्यक आहे? या जागतिक दिनाच्या निमित्ताने संयुक्त राष्ट्रांनी वृक्षारोपण वाढवणे, शाश्वत जमीन व्यवस्थापन (Sustainable Land Management) तंत्राचा वापर करणे, पाण्याचा थेंब अन् थेंब जिरवणे आणि सेंद्रिय शेतीला प्राधान्य देण्याचे आवाहन केले आहे. भारतासारख्या कृषिप्रधान देशात कोरडवाहू शेतीचे योग्य नियोजन आणि जलसंधारणाची कामे गतीने करणे अत्यंत गरजेचे झाले आहे.
