नवी दिल्ली (pragatbharat.com) : दिल्ली-एनसीआर (Delhi-NCR) आणि लगतच्या राज्यांमध्ये हिवाळ्याच्या काळात होणारे वायू प्रदूषण रोखण्यासाठी केंद्र सरकारने आत्तापासूनच मोठ्या हालचाली सुरू केल्या आहेत. केंद्रीय कृषी आणि शेतकरी कल्याण मंत्री शिवराज सिंह चौहान आणि केंद्रीय पर्यावरण, वन व हवामान बदल मंत्री भूपेंद्र यादव यांच्या संयुक्त अध्यक्षतेखाली नवी दिल्लीत एक उच्चस्तरीय आंतर-मंत्रालयीन बैठक पार पडली. या बैठकीत पिकांचे अवशेष (पॅरा/स्टबल) जाळण्याच्या समस्येवर दीर्घकालीन आणि कायमस्वरूपी तोडगा काढण्यासाठी व्यापक आढावा घेण्यात आला.
“आम्ही पिकांच्या अवशेषांना एक समस्या न मानता, त्याचे आर्थिक संसाधनात (Resource) रूपांतर करण्यासाठी काम करू,” असा विश्वास केंद्रीय कृषी मंत्र्यांनी यावेळी व्यक्त केला.
‘स्टबल प्रोटेक्शन फोर्स’ करणार कडक देखरेख
पिकांचे अवशेष जाळण्याच्या घटनांवर बारीक लक्ष ठेवण्यासाठी राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रातील (NCR) १४ जिल्ह्यांमधील ७० तहसीलमध्ये ‘स्टबल प्रोटेक्शन反 फोर्स’ (Stubble Protection Force) सक्रिय करण्यात आली आहे. पिकांचे अवशेष जाळल्याने केवळ पर्यावरणाचेच नुकसान होत नाही, तर जमिनीतील उपयुक्त कीटक नष्ट होऊन भूमीची सुपीकता देखील कमी होते, असे आवाहन शिवराज सिंह चौहान यांनी केले.
यंदासाठी ४६,००० हून अधिक यंत्रांचे वाटप करणार
चालू वर्ष २०२६-२७ साठी केंद्र सरकारने क्रॉप रेसिड्यू मॅनेजमेंट (CRM) योजनेअंतर्गत ५४४.१५ कोटी रुपयांची भरीव तरतूद केली असून, त्यापैकी २७२.०७ कोटी रुपयांचा पहिला हप्ता राज्यांना जारी देखील करण्यात आला आहे. या निधीच्या माध्यमातून राज्यांनी खालील महत्त्वाकांक्षी उद्दिष्टे ठेवली आहेत:
- ४६,००० पेक्षा जास्त क्रॉप रेसिड्यू मॅनेजमेंट (CRM) यंत्रांचे शेतकऱ्यांना वाटप करणे.
- ९१० कस्टम हायरिंग सेंटर्स (CHCs) स्थापन करणे, जेणेकरून लहान शेतकऱ्यांना ही यंत्रे भाड्याने मिळू शकतील.
- अवशेषांचा औद्योगिक पुरवठा करण्यासाठी १४१ विशेष सप्लाय चेन प्रकल्पांचा विकास करणे.
तांत्रिक नवोपक्रम आणि जनजागृतीवर भर
बायोमास पॉवर प्लांट्स, कॉम्प्रेस्ड बायोगॅस (CBG) युनिट्स आणि इथेनॉल निर्मितीच्या माध्यमातून पिकांच्या अवशेषांचा व्यावसायिक वापर वाढवण्यावर दोन्ही मंत्र्यांनी भर दिला. आधुनिक तंत्रज्ञान, यंत्रसामग्रीचा पुरवठा, जनजागृती आणि सर्व घटकांच्या समन्वयाने पिकांचे अवशेष जाळण्याची प्रथा पूर्णपणे मोडीत काढण्यासाठी सरकार कटिबद्ध असल्याचे यावेळी स्पष्ट करण्यात आले.
