भोपाळ (pragatbharat.com) : सिकलसेल अॅनिमिया (Sickle Cell Disease – SCD) या अनुवांशिक आजाराने ग्रस्त असलेल्या लहान मुलांच्या आरोग्याबाबत एक अत्यंत चिंताजनक आणि सतर्क करणारी माहिती समोर आली आहे. ऑल इंडिया इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस (AIIMS Bhopal) भोपाळच्या संशोधकांनी केलेल्या ताज्या अभ्यासानुसार, सिकलसेल ग्रस्त मुलांमध्ये वरवर कोणतीही लक्षणे दिसत नसली तरी त्यांच्यात हृदय, किडनी आणि झोपेशी संबंधित गंभीर व गुंतागुंतीचे आजार लपलेले असू शकतात. हे छुपे आजार नेहमीच्या किंवा प्राथमिक वैद्यकीय चाचण्यांमध्ये पकडले जात नसल्याने, अशा मुलांची वेळीच प्रगत आरोग्य तपासणी (Advanced Screening) करणे अत्यंत आवश्यक असल्याचा इशारा या संशोधनातून देण्यात आला आहे.
या तज्ज्ञांनी केले संशोधन: ‘इंटरनॅशनल पेडियाट्रिक नेफ्रोलॉजी’ (International Pediatric Nephrology) या नामांकित वैद्यकीय मासिकात हे संशोधन प्रसिद्ध झाले आहे. एम्स भोपाळच्या बालरोग विभागांतर्गत येणाऱ्या पेडियाट्रिक नेफ्रोलॉजी आणि हायपरटेंशन विभागातील डॉ. हर्षिता एस. यांनी डॉ. गिरीश चंद्र भट्ट यांच्या मार्गदर्शनाखाली हा अभ्यास पूर्ण केला आहे. सिकलसेलचा मोठा प्रभाव असलेल्या मध्य प्रदेश आणि लगतच्या महाराष्ट्रातील आदिवासी भागांसाठी हा अहवाल अत्यंत दिशादर्शक ठरणार आहे.
संशोधनातील महत्त्वाचे आणि धक्कादायक निष्कर्ष:
- २४ तासांच्या मॉनिटरिंगमधून सत्य उघड: डॉक्टरांनी सिकलसेल ग्रस्त मुलांचे रक्तदाब तपासण्यासाठी २४ तास कार्यरत राहणारे ‘अँब्युलेटरी ब्लड प्रेशर मॉनिटरिंग’ (ABPM) वापरले. यामध्ये अनेक मुलांमध्ये रात्री झोपताना रक्तदाब कमालीचा वाढत असल्याचे (Abnormal Night BP) दिसून आले, जे सामान्य तपासणीत कधीच समोर येत नाही.
- ७१ टक्के मुलांना हृदयाला इजा होण्याचा धोका: नियमित तपासणीत रक्तदाब सामान्य दिसत असला, तरी तब्बल ७१ टक्के मुलांमध्ये हृदय आणि रक्तवाहिन्यांना (Cardiovascular / Vascular Injury) सुरुवातीच्या पातळीवर इजा झाल्याची लक्षणे दिसून आली आहेत.
- झोपेतील अडथळे (Sleep Apnea): सिकलसेल ग्रस्त मुलांमध्ये ‘ऑब्स्ट्रक्टिव्ह स्लीप अप्निया’ (OSA – झोपेत श्वास घेण्यास त्रास होणे) हा आजार मोठ्या प्रमाणावर आढळला. यामुळे मुलांच्या रक्तवाहिन्यांवर आणि हृदयावर अतिरिक्त ताण पडून भविष्यात मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो.
- किडनी निकामी होण्याचा छुपा धोका: संशोधनात अनेक मुलांच्या लघवीमधून प्रोटीन जात असल्याचे (Proteinuria) समोर आले, जे किडनी खराब होण्याचे सुरुवातीचे लक्षण आहे. जेव्हा पारंपरिक चाचण्या अपयशी ठरल्या, तेव्हा अधिक संवेदनशील समजल्या जाणाऱ्या ‘सिस्टाटिन सी’ (Cystatin C) या चाचणीद्वारे तपासणी केली असता, अनेक मुलांमध्ये किडनीची कार्यक्षमता कमालीची घटल्याचे स्पष्ट झाले.
नियमित चाचण्यांच्या पलीकडे जाण्याची गरज: या संशोधनाचे मार्गदर्शक डॉ. गिरीश चंद्र भट्ट यांनी सांगितले की, “सिकलसेल ग्रस्त मुलांना केवळ नियमित रक्त तपासणी पुरेशी नाही. त्यांच्यातील लपलेले हृदय आणि किडनीचे विकार शोधण्यासाठी प्रगत चाचण्यांची साखळी तयार करावी लागेल. जर आपण प्राथमिक टप्प्यातच या छुप्या आजारांचे निदान करू शकलो, तर मुलांवर योग्य उपचार करून त्यांचे आयुष्य अधिक सुकर आणि दीर्घायुषी करता येऊ शकते.” या अभ्यासामुळे आता सिकलसेल पीडित बालकांसाठी नवीन आणि अधिक प्रभावी उपचार पद्धती आखणे डॉक्टरांना सोपे होणार आहे.