पुणे (pragatbharat.com) : भारतीय खाद्यसंस्कृतीमध्ये मसाल्याच्या पदार्थांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. कोणत्याही पदार्थाची चव आणि सुगंध वाढवण्यासाठी आपल्या स्वयंपाकघरात प्रामुख्याने हिरवी वेलची (लहान वेलची) आणि काळी वेलची (मोठी वेलची) चा वापर केला जातो. हे दोन्ही प्रकार जरी एकाच प्रजातीतील असले, तरी आरोग्याच्या दृष्टीने त्यांचे गुणधर्म, चव आणि शरीराला होणारे फायदे यामध्ये मोठा फरक आहे. या दोन्हींपैकी कोणती वेलची आरोग्यासाठी अधिक लाभदायक आहे, याबद्दलची सविस्तर माहिती समोर आली आहे.
आकार, रंग आणि स्वयंपाकातील वापर:
- हिरवी वेलची: ही आकाराने लहान, फिकट हिरव्या रंगाची आणि पातळ सालाची असते. या वेलचीमध्ये एक वेगळाच सुवासिक गोडवा असतो. त्यामुळे याचा वापर प्रामुख्याने खीर, हलवा, चहा आणि विविध गोड मिठाईंमध्ये केला जातो.
- काळी वेलची: ही आकाराने मोठी, जाड आणि गडद तपकिरी किंवा काळ्या रंगाची असते. हिची चव थोडी तिखट आणि तीव्र असते. त्यामुळे याचा वापर बिर्याणी, पुलाव, गरम मसाला, मसालेदार आमटी आणि मांसाहारी पदार्थांमध्ये प्रामुख्याने केला जातो.
दोन्हींचे आरोग्यदायी आणि औषधी फायदे: आयुर्वेदानुसार या दोन्ही प्रकारच्या वेलचीचे शरीराला वेगवेगळे फायदे होतात. हिरवी वेलची ही शरीरातील पचनक्रिया सुधारण्यासाठी अत्यंत प्रभावी मानली जाते. जेवणानंतर हिरवी वेलची चघळल्याने तोंडाची दुर्गंधी दूर होते आणि मळमळ होण्यापासून आराम मिळतो. दुसरीकडे, काळ्या वेलचीमध्ये उष्ण गुणधर्म असतात. त्यामुळे हिवाळ्यात किंवा ऋतू बदलाच्या काळात होणारा सर्दी, खोकला, घसादुखी आणि घशातील चोंदलेपणा यांसारख्या समस्यांवर काळी वेलची रामबाण उपाय ठरते. श्वसनसंस्थेचे विकार असलेल्या रुग्णांसाठी काळी वेलची अत्यंत गुणकारी मानली जाते.
कोणती वेलची सर्वात जास्त उत्तम? वैद्यकीय तज्ज्ञ आणि आयुर्वेदाच्या मते, हिरवी आणि काळी वेलची या दोन्हींची एकमेकांशी तुलना होऊ शकत नाही. दोन्ही वेलचीचे स्वतःचे वेगळे औषधी महत्त्व आहे. तुम्ही कोणता पदार्थ बनवत आहात किंवा तुम्हाला कोणत्या आरोग्य समस्येवर उपाय हवा आहे, यावर तिचा वापर अवलंबून असतो. त्यामुळे निरोगी आरोग्यासाठी स्वयंपाकघरात या दोन्ही वेलचींना समान प्राधान्य देणे अधिक फायदेशीर ठरते.