मुंबई (pragatbharat.com) : जगभरात दरवर्षी २० मे हा दिवस ‘जागतिक मापनशास्त्र दिन’ (World Metrology Day) म्हणून अत्यंत उत्साहात साजरा केला जातो. दैनंदिन जीवनात, विज्ञानात, व्यापारात आणि तंत्रज्ञानात ‘मापन’ म्हणजेच मोजमापाचे किती अनन्यसाधारण महत्त्व आहे, याची जाणीव करून देणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे.
जागतिक मापनशास्त्र दिनाचा इतिहास: या दिवसाची पार्श्वभूमी ऐतिहासिक कराराशी जोडलेली आहे. २० मे १८७५ रोजी फ्रान्समधील पॅरिस येथे जगभरातील १७ देशांच्या प्रतिनिधींनी एकत्र येत ऐतिहासिक ‘मीटर कन्व्हेन्शन’ (Meter Convention) वर स्वाक्षऱ्या केल्या होत्या. या करारामुळे मोजमापाच्या जागतिक पद्धतीचे प्रमाणीकरण झाले, ज्याला आपण आज ‘इंटरनॅशनल सिस्टम ऑफ युनिट्स’ (SI Units) म्हणून ओळखतो. याच ऐतिहासिक घटनेची आठवण म्हणून दरवर्षी २० मे रोजी हा दिवस आंतरराष्ट्रीय स्तरावर साजरा केला जातो.
वर्ष २०२६ ची मुख्य थीम: दरवर्षी हा दिवस एका विशिष्ट संकल्पनेवर (Theme) आधारित असतो. वर्ष २०२६ साठी देखील जागतिक व्यापार आणि वाढत्या डिजिटल तंत्रज्ञानाचा विचार करून मोजमाप क्षेत्रात अचूकता आणण्यासाठी विशेष जागतिक मोहीम आखण्यात आली आहे. अचूक मोजमापामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापार सुलभ होतो आणि ग्राहकांचे हित जपले जाते.
दैनंदिन जीवनातील महत्त्व: सकाळी उठल्यापासून ते रात्री झोपण्यापर्यंत प्रत्येक गोष्टीची अचूक मोजणी होणे आवश्यक असते. आपण खरेदी करत असलेले अन्नधान्य, इंधन, औषधांचे अचूक प्रमाण ते अगदी हवामानाचा अंदाज आणि उपग्रहांचे प्रक्षेपण या सर्व गोष्टी मापनशास्त्रावर (Metrology) अवलंबून आहेत. भारतात ‘नॅशनल फिजिकल लॅबोरेटरी’ (NPL) कडे देशातील मानके आणि अचूक मोजमाप सांभाळण्याची अधिकृत जबाबदारी आहे.