२० मे रोजीच का साजरा केला जातो ‘जागतिक मधमाशी दिन’? जाणून घ्या मानवी जीवनातील त्यांचे महत्त्व आणि इतिहास

पुणे (pragatbharat.com) : निसर्गाचा समतोल राखण्यात आणि मानवाच्या अन्न साखळीत अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या मधमाश्यांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी दरवर्षी २० मे रोजी जगभरात ‘जागतिक मधमाशी दिन’ (World Bee Day) साजरा केला जातो. संयुक्त राष्ट्राने (UN) घोषित केलेल्या या दिनाचा मुख्य उद्देश मधमाश्यांचे संरक्षण करणे आणि त्यांच्या घटत्या संख्येबद्दल मानवामध्ये जागरूकता निर्माण करणे हा आहे.

२० मे हाच दिवस का निवडला? आधुनिक मधमाशी पालन तंत्राचे जनक मानले जाणारे अँटोन जानसा (Anton Janša) यांचा जन्म २० मे १७३४ रोजी स्लोव्हेनिया येथे झाला होता. त्यांनी मधमाश्यांच्या पालनात आणि त्यांच्या संवर्धनात क्रांतिकारी काम केले. त्यांच्या याच अमूल्य योगदानाचा आदर करण्यासाठी संयुक्त राष्ट्राने २० मे हा दिवस जागतिक मधमाशी दिन म्हणून घोषित केला. डिसेंबर २०१७ मध्ये या प्रस्तावाला मंजुरी मिळाली आणि २० मे २०१८ रोजी जगातील पहिला मधमाशी दिन साजरा झाला.

मानवी अस्तित्वासाठी मधमाश्या का महत्त्वाच्या? जगातील एकूण अन्न उत्पादनापैकी आणि पिकांपैकी जवळपास ३३% पिके ही केवळ मधमाश्या आणि इतर परागकण करणाऱ्या कीटकांवर (Pollinators) अवलंबून असतात. जर मधमाश्या नष्ट झाल्या, तर जगातील वनस्पतींचे परागीभवन थांबेल, ज्यामुळे शेतीचे उत्पादन कोलमडून पडेल आणि मानवावर उपासमारीची वेळ येऊ शकते.

धोके आणि संवर्धन: सध्याच्या काळात वाढते शहरीकरण, रासायनिक कीटकनाशकांचा अनिबंध वापर आणि हवामान बदल (Climate Change) यामुळे मधमाश्यांच्या अनेक प्रजाती नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहेत. महाराष्ट्रातही ‘खादी व ग्रामोद्योग मंडळ’ आणि कृषी विभागामार्फत शेतकऱ्यांना मधमाशी पालनाचे विशेष प्रशिक्षण देऊन त्यांचे संवर्धन आणि पूरक व्यवसायाला प्रोत्साहन दिले जात आहे.