नवी दिल्ली (pragatbharat.com) : भारतीय लोकशाहीचा चौथा स्तंभ असलेल्या पत्रकारिता क्षेत्रात आजचा दिवस सुवर्णअक्षरांनी लिहिला गेला आहे. दरवर्षी ३० मे हा दिवस देशभरात ‘हिंदी पत्रकारिता दिन’ (Hindi Journalism Day) म्हणून अत्यंत उत्साहात साजरा केला जातो. आजच्याच दिवशी भारतातील पत्रकारितेचा पाया अधिक भक्कम करणाऱ्या पहिल्या हिंदी वृत्तपत्राची सुरुवात झाली होती, ज्यामुळे भारतीय समाजजागृतीला एक नवी दिशा मिळाली.
‘उदन्त मार्तण्ड’ चा ऐतिहासिक प्रवास: आजपासून बरोबर २०० वर्षांपूर्वी म्हणजेच ३० मे १८२६ रोजी कोलकता (तेव्हाचे कलकत्ता) येथून ‘उदन्त मार्तण्ड’ (उगवता सूर्य) या नावाचे पहिले हिंदी साप्ताहिक वृत्तपत्र प्रकाशित करण्यात आले होते. या ऐतिहासिक वृत्तपत्राचे संपादन आणि प्रकाशन पंडित जुगल किशोर शुक्ल यांनी केले होते. परकीय ब्रिटीश राजवटीच्या काळात, जेव्हा अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर मोठी बंधने होती, अशा कठीण परिस्थितीत शुक्ल यांनी भारतीय जनतेचा आवाज बुलंद करण्यासाठी हे धाडस केले होते.
पंडित जुगल किशोर शुक्ल यांचे योगदान: पंडित जुगल किशोर शुक्ल हे मूळचे उत्तर प्रदेशातील कानपूर येथील रहिवासी होते, परंतु त्यांनी आपल्या कर्मभूमीसाठी कोलकता शहराची निवड केली. ‘उदन्त मार्तण्ड’ हे केवळ एक वृत्तपत्र नव्हते, तर तो ब्रिटीश सरकारच्या अन्यायाविरुद्ध आणि सामाजिक अनिष्ट रूढी-परंपरांविरुद्ध लढण्याचा एक प्रभावी मार्ग होता. पैशांची चणचण आणि ब्रिटीश सरकारच्या जाचक टपाल धोरणांमुळे हे वृत्तपत्र केवळ दीड वर्ष (डिसेंबर १८२७ पर्यंत) चालू शकले, परंतु या वृत्तपत्राने भारतीय पत्रकारितेच्या इतिहासात कधीही न पुसली जाणारी पाऊलखूण उमटवली.
डिजिटल युगातील पत्रकारितेचे आव्हान: १८२६ मधील छापील स्वरूपातील पत्रकारितेपासून सुरू झालेला हा प्रवास आज २०२६ मध्ये डिजिटल मीडिया, सोशल मीडिया आणि एआय (AI) च्या युगात पोहोचला आहे. आज हिंदी आणि प्रादेशिक भाषांमधील पत्रकारिता जगभरात सर्वात वेगाने विस्तारत आहे. मात्र, या बदलत्या स्वरूपातही पत्रकारितेची मूळ मूल्ये, सत्यता आणि विश्वासार्हता टिकवून ठेवणे हे आजच्या काळातील मुख्य संपादकांसमोर आणि पत्रकारांसमोर मोठे आव्हान आहे. ‘प्रगत भारत’ वृत्तपत्र देखील याच मूल्यांचा आदर करत गेली १८ वर्षे वाचकांपर्यंत सत्य पोहोचवत आहे.
