मुंबई (pragatbharat.com) : बदलत्या जीवनशैलीत स्वतःच्या आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी अनेक जण मोठ्या प्रमाणावर सप्लीमेंट्सचा (Supplements) वापर करत आहेत. यामध्ये कॅल्शियमच्या गोळ्या स्वतःहून सुरू करणाऱ्यांचे प्रमाण सर्वाधिक आहे. कॅल्शियम हे मानवी शरीरातील हाडे, दात, स्नायू आणि नसांच्या बळकटीसाठी अत्यंत आवश्यक आणि मूलभूत खनिज आहे. शरीरातील एकूण कॅल्शियमपैकी ९९% भाग हाडे आणि दातांमध्ये साठलेला असतो, तर उर्वरित १% रक्त आणि पेशींमध्ये विविध महत्त्वाच्या कार्यांसाठी वापरला जातो. मात्र, डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय किंवा चुकीच्या पद्धतीने घेतलेल्या कॅल्शियम सप्लीमेंट्समुळे शरीराला फायद्याऐवजी गंभीर नुकसान होऊ शकते, असा इशारा आरोग्य तज्ज्ञांनी दिला आहे.
अति प्रमाणात कॅल्शियम ठरतेय ‘सायलेंट किलर’; होतात ‘हे’ आजार अनेक लोकांमध्ये “जास्त गोळ्या घेतल्यास अधिक फायदा होईल” असा गैरसमज असतो. मात्र, आपले शरीर एका वेळी मर्यादित प्रमाणातच कॅल्शियम शोषू शकते. अतिरिक्त घेतलेले कॅल्शियम शरीराबाहेर टाकले जात नाही तर ते मूत्रपिंडात साठून किडनी स्टोन (Kidney Stones) तयार होतात. याशिवाय शरीरात अतिरिक्त कॅल्शियम जमा झाल्यास तीव्र बद्धकोष्ठता, पोटदुखी, मळमळ आणि अत्यंत गंभीर परिस्थितीत हृदयाच्या ठोक्यांमध्ये असंतुलन निर्माण होऊन हृदयाच्या समस्या उद्भवू शकतात. त्यामुळे सप्लीमेंट्स हे केवळ ‘पूरक’ म्हणून वापरले पाहिजेत, मुख्य स्रोत म्हणून नाही.
व्हिटॅमिन D शिवाय कॅल्शियम ठरते निरुपयोगी कॅल्शियम शरीरात शोषले जाण्यासाठी व्हिटॅमिन D (Vitamin D) अत्यंत महत्त्वाचे आहे. शरीरात व्हिटॅमिन D ची कमतरता असल्यास, आपण कितीही महागड्या कॅल्शियमच्या गोळ्या घेतल्या तरी त्याचा हाडांना काहीही फायदा होत नाही. सूर्यप्रकाश हा व्हिटॅमिन D चा सर्वात नैसर्गिक आणि प्रभावी स्रोत आहे. म्हणूनच दररोज थोडा वेळ सकाळच्या कोवळ्या सूर्यप्रकाशात राहणे गरजेचे आहे. ज्यांच्या शरीरात याची जास्त कमतरता असते, त्यांना डॉक्टर कॅल्शियमसोबत व्हिटॅमिन D चे सप्लीमेंट्स देखील लिहून देतात.
औषधांशी होणारे परस्पर परिणाम आणि योग्य वेळ कॅल्शियम सप्लीमेंट्स इतर काही औषधांच्या शोषणात अडथळा निर्माण करतात. विशेषतः थायरॉईडची औषधे, काही महत्त्वाची अँटीबायोटिक्स आणि लोहाच्या (Iron) गोळ्या यांच्यासोबत कॅल्शियम घेतल्यास त्या औषधांचा प्रभाव पूर्णपणे कमी होतो. त्यामुळे या गोळ्या वेगवेगळ्या वेळेत आणि शक्यतो जेवणानंतर घेण्याचा सल्ला दिला जातो. तसेच एकाच वेळी मोठा डोस घेण्याऐवजी तो दिवसातून दोन वेळा विभागून घेणे अधिक सुरक्षित मानले जाते.
गोळ्यांपेक्षा ‘हा’ नैसर्गिक आहार सर्वात उत्तम दीर्घकालीन आरोग्यासाठी आणि हाडांच्या मजबूत घनतेसाठी संतुलित नैसर्गिक आहार हाच सर्वोत्तम पर्याय आहे.
- दुग्धजन्य पदार्थ: दूध, दही, ताक, आणि पनीर हे कॅल्शियमचे सर्वोत्तम स्रोत आहेत.
- वनस्पतीजन्य स्रोत: हिरव्या पालेभाज्या, तीळ, बदाम आणि नाचणी यामध्ये भरपूर प्रमाणात नैसर्गिक कॅल्शियम आढळते. या आहारासोबतच नियमित चालणे (Walking), जॉगिंग आणि हलका व्यायाम केल्यास हाडांचे आरोग्य उत्तम राहते. त्यामुळे कोणतीही गोळी सुरू करण्यापूर्वी नजीकच्या डॉक्टरांकडून रक्ताची तपासणी करून घेणे हाच सुरक्षित उपाय आहे.
