डेट्रॉईट/मुंबई (pragatbharat.com) : आज जागतिक ऑटोमोबाईल जगतासाठी अत्यंत महत्त्वाचा दिवस आहे. १६ जून १९०३ रोजी, म्हणजे आजपासून ठीक १२३ वर्षांपूर्वी अमेरिकेतील मिशिगन राज्यातील डेट्रॉईट शहरात जगातील पहिली व्यावसायिक मोटार कंपनी ‘फोर्ड मोटर कंपनी’ची (Ford Motor Company) स्थापना झाली होती. महान कल्पक आणि उद्योजक हेन्री फोर्ड (Henry Ford) यांनी त्यांच्या ११ सहकाऱ्यांसह अवघ्या २८ हजार डॉलर्सच्या सुरुवातीच्या भांडवलावर या ऐतिहासिक कंपनीची मुहूर्तमेढ रोवली होती.
‘मॉडेल टी’ आणि असेंब्ली लाईन क्रांती: फोर्ड कंपनीच्या स्थापनेपूर्वी कार ही केवळ श्रीमंत आणि उच्चभ्रू लोकांची जहागीर मानली जात असे. कारचे सुटे भाग हाताने बनवले जात असल्याने त्या अत्यंत महागड्या असत. मात्र, हेन्री फोर्ड यांनी १९०८ मध्ये ‘मॉडेल टी’ (Model T) ही कार बाजारात आणली आणि कार निर्मितीच्या इतिहासात क्रांती घडवून आणली. त्यांनी जगात पहिल्यांदाच ‘मूव्हिंग असेंब्ली लाईन’ (Moving Assembly Line) ही संकल्पना मोठ्या प्रमाणावर राबवली. यामुळे कार तयार करण्याचा वेळ आणि खर्च कमालीचा कमी झाला, आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबांना परवडणारी जगातील पहिली कार रस्त्यावर धावू लागली.
उद्योगाचा चेहरामोहरा बदलणारा ‘फोर्डिझम’: हेन्री फोर्ड यांनी औद्योगिक क्षेत्रात आणलेल्या या पद्धतीला पुढे जगभरात ‘फोर्डिझम’ (Fordism) म्हणून ओळखले गेले. मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन (Mass Production) आणि कामगारांना योग्य वेतन देण्याच्या त्यांच्या धोरणामुळे अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेला एक नवी दिशा मिळाली. दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात फोर्ड कंपनीने अमेरिकन लष्करासाठी विमाने, रणगाडे आणि जीप गाड्यांचेही मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन केले होते.
आज फोर्ड ही जगातील सर्वात मोठ्या आणि प्रतिष्ठित वाहन उत्पादक कंपन्यांपैकी एक आहे. जरी काळाच्या ओघात ऑटोमोबाईल क्षेत्रात अनेक नवीन कंपन्या आल्या आणि तंत्रज्ञान बदलले, तरीही सामान्य माणसाला गाडीचे स्वप्न दाखवणाऱ्या आणि आधुनिक कार उद्योगाचा पाया रचणाऱ्या या कंपनीची १६ जून रोजी झालेली स्थापना हा जागतिक औद्योगिक इतिहासातील एक सुवर्णक्षण मानला जातो.
