किल्ले रायगड (pragatbharat.com) : अखंड महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत आणि हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा ऐतिहासिक शिवराज्याभिषेक सोहळा हा महाराष्ट्राच्या इतिहासातील अत्यंत सुवर्णक्षण आहे. तारखेनुसार दरवर्षी ६ जून रोजी हा उत्सव साजरा केला जात असला, तरी तिथीनुसार ज्येष्ठ शुद्ध त्रयोदशीला या अभूतपूर्व सोहळ्याचे आयोजन किल्ले रायगडावर मोठ्या उत्साहात केले जाते. शिवछत्रपतींचा राज्याभिषेक हा केवळ एका राजाचा राज्यारोहण सोहळा नव्हता, तर ती गुलामगिरीविरुद्ध मिळालेल्या स्वातंत्र्याची मोठी मोहोर होती.
सन १६७४ मध्ये ज्येष्ठ शुद्ध त्रयोदशीला विद्वानांचे राजे गागाभट्ट यांच्या मुख्य पुरोहितत्वाखाली रायगडावर शिवरायांचा राज्याभिषेक पार पडला होता. या सोहळ्याद्वारे छत्रपती शिवाजी महाराजांनी रयतेला स्वतःचे सार्वभौम सरकार आणि हक्काचा राजा दिला. या दिवसापासून शिवरायांनी ‘राज्याभिषेक शक’ सुरू केला आणि स्वतःची नाणी (होण आणि शिवराई) पाडली. या ऐतिहासिक घटनेमुळे दख्खनमधील परकीय सत्तांना मोठा धक्का बसला आणि संपूर्ण भारतात मराठी साम्राज्याचा दरारा निर्माण झाला.
आजच्या आधुनिक काळातही शिवराज्याभिषेक दिन हा ‘शिवस्वराज्य दिन’ म्हणून संपूर्ण महाराष्ट्रात शासकीय आणि सामाजिक पातळीवर साजरा केला जातो. किल्ले रायगडावर दरवर्षी या निमित्ताने लाखो शिवभक्त एकत्र येतात आणि शिवरायांच्या विचारांचा जागर करतात. गड-किल्ल्यांचे संवर्धन करणे आणि शिवरायांनी दाखवलेल्या जनकल्याणाच्या मार्गावर चालणे हीच या पवित्र दिनाची खरी सार्थकता आहे, असा संदेश या निमित्ताने दिला जातो.
