आंतरराष्ट्रीय प्रकाश दिवस: विज्ञान, संस्कृती आणि मानवी जीवनातील प्रकाशाचे महत्त्व

पुणे (pragatbharat.com) : दरवर्षी १६ मे हा दिवस जगभरात ‘आंतरराष्ट्रीय प्रकाश दिवस’ (International Day of Light) म्हणून मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. युनेस्को (UNESCO) तर्फे अधिकृतपणे घोषित करण्यात आलेल्या या दिवसाचा मुख्य उद्देश मानवी जीवनात, विज्ञानात, संस्कृतीत आणि कला क्षेत्रातील प्रकाशाच्या (Light) भूमिकेबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करणे आणि जनजागृती करणे हा आहे. २०२६ मध्येही जगभरातील वैज्ञानिक संस्था आणि शैक्षणिक संस्थांमध्ये या निमित्ताने विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले आहे.

१६ मे हाच दिवस का निवडला? या दिवसाचा इतिहास भौतिकशास्त्र आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाशी जोडलेला आहे. १६ मे १९६० रोजी प्रसिद्ध अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ आणि अभियंता थियोडोर मेमन (Theodore Maiman) यांनी जगातील पहिल्या यशस्वी ‘लेझर’ (LASER) किरणाचा शोध लावला आणि त्याचा यशस्वी प्रयोग केला होता. विज्ञानाच्या इतिहासातील या अभूतपूर्व क्रांतीची आठवण म्हणून युनेस्कोने २०१७ मध्ये दरवर्षी १६ मे हा दिवस आंतरराष्ट्रीय प्रकाश दिवस म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेतला.

प्रकाशाचे मानवी जीवनातील आणि शाश्वत विकासातील महत्त्व: प्रकाश हा केवळ अंधार दूर करण्याचे साधन नसून, तो आधुनिक दळणवळण, वैद्यकीय क्षेत्र आणि ऊर्जेचा मुख्य स्रोत आहे. आज आपण वापरत असलेले फायबर ऑप्टिक इंटरनेट, वैद्यकीय क्षेत्रातील लेझर शस्त्रक्रिया, कर्करोगावरील उपचार, आणि पर्यावरणपूरक सौर ऊर्जा (Solar Energy) हे सर्व प्रकाशाच्या विज्ञानावर (Photonics) आधारित आहेत. संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) शाश्वत विकास ध्येयांमध्ये (SDGs) ऊर्जा आणि शिक्षण क्षेत्राच्या विकासासाठी प्रकाशाचे तंत्रज्ञान महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत आहे.

शाश्वत भविष्यासाठी आणि निसर्गाचा समतोल राखण्यासाठी प्रकाशाचा आणि ऊर्जेचा कार्यक्षम वापर करणे हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे, असा संदेश या दिनानिमित्त जगभरातील शास्त्रज्ञांनी दिला आहे.