पुणे (pragatbharat.com) : उन्हाळ्याच्या सुट्ट्या संपून नवीन शैक्षणिक वर्ष सुरू होण्याच्या काळात अनेकदा लहान मुलांना वातावरणातील बदलांमुळे ताप, सर्दी आणि खोकल्याचा सामना करावा लागतो. लहान मुलांची रोगप्रतिकारक शक्ती (Immunity) प्रौढांच्या तुलनेत कमी असल्याने त्यांना संसर्ग लवकर होतो. अशा वेळी लहान मुलांवर रासायनिक औषधांचा अतिवापर टाळून, आयुर्वेदातील सुरक्षित आणि नैसर्गिक उपायांचा अवलंब केल्यास मुलांचा ताप कोणताही दुष्परिणाम न होता नियंत्रणात आणता येतो.
लहान मुलांच्या तापावर प्रभावी आयुर्वेदिक उपचार १. ज्याष्टीमध आणि मनुका चाटण: जर तापासोबत मुलाला खोकला आणि घशात खवखव असेल, तर १/४ चमचा ज्येष्टीमध पावडर आणि काळ्या मनुक्याचा रस मधात मिसळून चाटण म्हणून दिल्यास आराम मिळतो. २. तुळशीचा रस आणि मध: ६ ते ७ ताज्या तुळशीच्या पानांचा रस काढून त्यात अर्धा चमचा शहादमध (Honey) मिसळून दिवसातून दोनदा दिल्यास लहान मुलांचा सौम्य ताप आणि सर्दी झपाट्याने कमी होते. ३. कपाळावर पाण्याच्या पट्ट्या (जलपट्टी): मुलाच्या शरीराचे तापमान अचानक वाढल्यास कोमट पाण्यात सुती कापड भिजवून कपाळावर आणि पोटावर घड्या ठेवाव्यात. आयुर्वेदात याला ‘शीत उपचार’ म्हणतात, ज्यामुळे मेंदूला तापाची झळ पोहचत नाही.
बालकांच्या आहाराबाबत पाळावयाचे नियम लहान मुलांना तापाच्या काळात दूध किंवा जड अन्न देणे पूर्णपणे बंद करावे. दुधामुळे शरीरात कफ वाढतो आणि पचनक्रिया अधिक मंदावते. मुलांना मुगाच्या डाळीचे पाणी, तांदळाची मऊ पेज (कढण) किंवा कोमट पाणी थोडे-थोडे प्यायला द्यावे. ताप पूर्ण उतरेपर्यंत मुलांना मैदानी खेळ खेळू न देता घरातच आराम करू द्यावा.
पालकांसाठी सावधगिरीचा इशारा मुलांचा ताप जर १०० अंश फॅरेनहाइट पेक्षा जास्त असेल, मूल सतत रडत असेल, दूध-पाणी पित नसेल किंवा त्याला उलट्या होत असतील, तर हे गंभीर लक्षण असू शकते. अशा वेळी घरीच अधिक प्रयोग न करता त्वरित जवळच्या बालरोगतज्ज्ञ किंवा तज्ज्ञ आयुर्वेदिक वैद्यांकडे (BAMS/MD Kaumarbhritya) जाऊन तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे, असे आवाहन आरोग्य विभागाने केले आहे.
