पुणे (pragatbharat.com) : अखंड हिंदुस्थानात आपल्या कुशल प्रशासनाने, न्यायप्रियतेने आणि प्रजाहितदक्ष कारभाराने आदर्श निर्माण करणाऱ्या पुण्यश्लोक राजमाता अहिल्यादेवी होळकर यांची आज ३१ मे रोजी ३०१ वी जयंती संपूर्ण महाराष्ट्रात अत्यंत उत्साहात साजरी केली जात आहे. एक कणखर स्त्री नेतृत्व, कुशल युद्धनीती तज्ज्ञ आणि धार्मिक स्थळांचा जीर्णोद्धार करणाऱ्या महान दातृत्ववान सुवासिनी म्हणून अहिल्यादेवींचे नाव इतिहासात सुवर्ण अक्षरांनी कोरले गेले आहे.
अहिल्यादेवी होळकर यांचा जन्म ३१ मे १७२५ रोजी अहमदनगर जिल्ह्यातील चौंडी या गावी झाला. त्यांचे वडील माणकोजी शिंदे हे गावचे पाटील होते. बालपणापासूनच अत्यंत हुशार आणि सुसंस्कारी असलेल्या अहिल्यादेवींचा विवाह सुभेदार मल्हारराव होळकर यांचे सुपुत्र खंडेराव होळकर यांच्याशी झाला. मात्र, दुर्दैवाने कुंभेरीच्या युद्धात खंडेराव वीरगतीला प्राप्त झाले. या कठीण प्रसंगात सासरे मल्हारराव होळकर यांनी अहिल्यादेवींना सती जाण्यापासून रोखले आणि त्यांना राज्यकारभाराचे धडे दिले.
कुशल प्रशासन आणि लष्करी नेतृत्व: मल्हारराव होळकर आणि त्यानंतर पुत्र मालेराव यांच्या निधनानंतर, होळकर साम्राज्याची संपूर्ण धुरा अहिल्यादेवींनी आपल्या खांद्यावर घेतली. त्यांनी महेश्वर ही आपल्या राज्याची राजधानी करून तिथून अत्यंत शिस्तबद्ध कारभार चालवला. तत्कालीन पुरुषप्रधान संस्कृतीत त्यांनी स्वतः लष्कराचे नेतृत्व केले आणि राज्यावर चालून आलेल्या शत्रूंचा, डाकूंचा अत्यंत धैर्याने बीमोड केला. त्यांच्या राज्यात शेतकरी, व्यापारी आणि सामान्य जनता अत्यंत सुखी होती.
धार्मिक स्थळांचा जीर्णोद्धार आणि लोककल्याणकारी कार्ये: अहिल्यादेवींचे सर्वात मोठे योगदान म्हणजे त्यांनी संपूर्ण भारतात विखुरलेल्या प्रमुख तीर्थक्षेत्रांचा केलेला जीर्णोद्धार होय. यामध्ये प्रामुख्याने काशीचे विश्वनाथ मंदिर, गया येथील विष्णूपद मंदिर, सोमनाथ, अयोध्या, आणि द्वारका यांसारख्या अनेक पवित्र ठिकाणांचा समावेश आहे. याशिवाय प्रवाशांसाठी मोफत अन्नछत्रे, विहिरी, बारवा, घाट आणि धर्मशाळांची निर्मिती करून त्यांनी खऱ्या अर्थाने लोककल्याणकारी राज्याची निर्मिती केली.
त्यांच्या याच महान कार्याचा गौरव म्हणून केंद्र सरकार आणि महाराष्ट्र शासनातर्फे विविध लोकोपयोगी योजनांना त्यांचे नाव देण्यात आले आहे. अहिल्यादेवींचा इतिहास आजच्या आधुनिक काळातील राज्यकर्त्यांसाठी आणि महिला सक्षमीकरणासाठी मार्गदर्शक ठरत आहे.
