रत्नागिरी/सिंधुदुर्ग (pragatbharat.com) : महासागरांचे आरोग्य राखण्यात अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या आणि कोट्यवधी वर्षांचा इतिहास असलेल्या सागरी कासवांच्या जतनासाठी दरवर्षी १६ जून हा दिवस जगभरात ‘जागतिक सागरी कासव दिवस’ (World Sea Turtle Day) म्हणून साजरा केला जातो. जागतिक स्तरावर कासवांच्या संवर्धनासाठी आपले आयुष्य समर्पित करणारे प्रसिद्ध निसर्गशास्त्रज्ञ डॉ. आर्ची कार (Dr. Archie Carr) यांच्या जयंतीनिमित्त हा दिवस निवडण्यात आला आहे.
सागरी कासवे ही समुद्रातील ‘इकोसिस्टम’ (परिसंस्था) संतुलित ठेवण्याचे काम करतात. समुद्रातील शेवाळ आणि जेलीफिशची संख्या नियंत्रित ठेवण्यात त्यांचा मोठा वाटा असतो. मात्र, सध्या वाढते प्लास्टिक प्रदूषण, अनियंत्रित मासेमारी आणि किनारपट्ट्यांचे होणारे व्यापारीकरण यामुळे या निष्पाप जीवांचे अस्तित्व धोक्यात आले आहे.
महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवर ‘ऑलिव्ह रिडले’चे संवर्धन: महाराष्ट्राला लाभलेल्या ७२० किलोमीटरच्या किनारपट्टीवर, विशेषतः रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग आणि रायगड जिल्ह्यांतील समुद्रकिनाऱ्यांवर ‘ऑलिव्ह रिडले’ (Olive Ridley) या दुर्मिळ प्रजातीच्या कासवांची वीण मोठ्या प्रमाणावर होते. दरवर्षी हिवाळ्यात ही कासवे अंडी घालण्यासाठी महाराष्ट्राच्या किनाऱ्यावर येतात. वन विभाग आणि स्थानिक ‘कासव मित्र’ संघटनांच्या माध्यमातून वेळोवेळी या अंड्यांचे संरक्षण करून हजारो पिल्लांना सुखरूप समुद्रात सोडले जाते. वेलास, आंजर्ले आणि गुहागर सारख्या ठिकाणी आयोजित केले जाणारे ‘कासव महोत्सव’ (Turtle Festival) आता जागतिक आकर्षणाचा केंद्रबिंदू ठरत आहेत.
प्लास्टिक प्रदूषणाचे मोठे आव्हान: जागतिक वन्यजीव निधीच्या (WWF) अहवालानुसार, समुद्रात फेकल्या जाणाऱ्या प्लास्टिक पिशव्यांना जेलीफिश समजून खाल्ल्यामुळे दरवर्षी हजारो कासवांचा मृत्यू होतो. या निमित्ताने सागरी प्रदूषण रोखण्यासाठी आणि समुद्रकिनारे स्वच्छ ठेवण्यासाठी जगभरात विविध जनजागृती मोहीम राबवली जात आहे. निसर्गाचा हा अमूल्य वारसा वाचवणे ही आपली सर्वांची सामूहिक जबाबदारी आहे.
