पुणे (pragatbharat.com) : भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यामध्ये आपल्या प्राणांची बाजी लावून परकीय ब्रिटिश सत्तेला हादरवून सोडणाऱ्या थोर क्रांतिकारकांमध्ये राशबिहारी बोस यांचे नाव सुवर्णअक्षरांनी लिहिले गेले आहे. आज २५ मे २०२६ रोजी या महान सुपुत्राची १४० वी जयंती साजरी होत आहे. देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर गुप्त चळवळी उभारणारे आणि ‘आझाद हिंद सेने’चा (Azad Hind Fauj) पाया रचणारे राशबिहारी बोस यांचे योगदान देशाच्या इतिहासात अजरामर आहे.
लॉर्ड हार्डिंग्जवरील धाडसी हल्ला: राशबिहारी बोस यांचा जन्म २५ मे १८८६ रोजी बंगालमधील बर्धमान जिल्ह्यात झाला. लहानपणापासूनच त्यांच्या मनात देशभक्तीची ठिणगी पडली होती. २३ डिसेंबर १९१२ रोजी जेव्हा ब्रिटिश भारताचा व्हाईसरॉय लॉर्ड हार्डिंग्ज हा हत्तीवर बसून दिल्लीत प्रवेश करत होता, तेव्हा त्याच्यावर बॉम्बफेक करण्याची ऐतिहासिक योजना राशबिहारी बोस यांनी आखली होती. या हल्ल्यातून हार्डिंग्ज थोडक्यात वाचला, तर बोस यांनी वेशांतर करून ब्रिटिशांच्या डोळ्यात धूळ फेकत तिथून पळ काढला.
गदर क्रांतीचा प्रयत्न आणि जपानला प्रयाण: १५ फेब्रुवारी १९१५ रोजी ब्रिटिश सैन्यातील भारतीय सैनिकांच्या मदतीने संपूर्ण देशात एकाच वेळी सशस्त्र बंड घडवून आणण्याची ‘गदर क्रांती’ योजना त्यांनी आखली होती. मात्र, एका फितुरामुळे ही योजना आधीच उघड झाली. ब्रिटिशांनी त्यांच्यावर जिवंत किंवा मृत पकडण्यासाठी मोठे बक्षीस जाहीर केले. अखेर, क्रांतिकारी चळवळ जिवंत ठेवण्यासाठी ते गुरुदेव रवींद्रनाथ टागोर यांचे नातेवाईक ‘प्रियनाथ टागोर’ असे बनावट नाव धारण करून जपानला रवाना झाले.
आझाद हिंद सेनेची स्थापना आणि नेताजींना नेतृत्व: जपानमध्ये राहूनही त्यांनी भारताच्या स्वातंत्र्याचे काम थांबवले नाही. त्यांनी तेथे ‘इंडियन इंडिपेंडन्स लीग’ स्थापन केली. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान ब्रिटिशांच्या विरोधात लढण्यासाठी त्यांनी आशियातील भारतीय युद्धकैद्यांना एकत्र करून ‘आझाद हिंद सेने’ची स्थापना केली. पुढे जेव्हा नेताजी सुभाषचंद्र बोस जपानला पोहोचले, तेव्हा राशबिहारी बोस यांनी या संघटनेचे नेतृत्व मोठ्या अभिमानाने नेताजींच्या स्वाधीन केले. नेताजींनी याच सैन्याच्या जोरावर ब्रिटिशांना सळो की पळो करून सोडले.
२१ जानेवारी १९४५ रोजी जपानमध्येच या महान क्रांतिकारकाने अंतिम श्वास घेतला. आज त्यांच्या १४० व्या जयंतीनिमित्त संपूर्ण देश त्यांच्या अलौकिक शौर्याला आणि देशभक्तीला कोटी कोटी प्रणाम करत आहे.
